Öğrenme Güçlüğü özel ders öğretmenleri

Okuma (disleksi)

• Ses farkındalığı: kelimeyi seslerine ayırma, sesleri birleştirme, bir sesi çıkarınca kalan kelimeyi bulma
• Harf-ses ilişkisini görme, söyleme ve yazmayı birlikte kullanarak çalışma
• Kısa, tanıdık metinle akıcılık: aynı metni birkaç kez okuyup hızın ve doğruluğun artışını görme
• Okuduğunu anlama için metni dinleyerek de alma; anlamanın okumadan geri kalmaması

Matematik (diskalkuli)

• Sayı hissi: miktarı saymadan tahmin etme, sayı doğrusunda yer bulma
• Somut materyalden (onluk bloklar, boncuk) şekle, şekilden sembole geçiş
• Basamak değeri ve onluk bozma; işlemin neden öyle yapıldığını gösterme
• Çarpım tablosunu ezber yerine örüntü ve stratejiyle kurma (ikiye katlama, 5'ten sayma)

Yazma (disgrafi)

• Kalem tutuşu, oturuş ve satır kullanımı; yorulmadan yazabileceği süre
• Harf biçimlerini aynı sırayla ve aynı yönde yazma alışkanlığı
• Söyleyerek yazma: kelimeyi seslendirip her sese bir harf karşılığı koyma
• Düşünceyi önce sözlü anlatıp sonra yazıya geçirme; yazma güçlüğünün anlatımı engellememesi

Disleksisi olan çocuğa okuma dersi nasıl verilir?

Disleksisi olan çocuğa okuma, sesten harfe giden yolu açıkça, sırayla ve çok duyuyla öğreterek veriliyor. Sınıfta çocukların çoğu harf-ses ilişkisini kendiliğinden oturturken disleksili çocukta bu bağ zayıf kalıyor; o yüzden birebir derste hiçbir adım "zaten biliyordur" diye atlanmıyor. Çocuk harfi görürken sesini söylüyor, yazarken yine söylüyor; bazı öğretmenler harfi parmakla kum ya da masada çizdirerek dokunmayı da işe katıyor.

İyi kurulmuş bir okuma dersinin ortak özellikleri:

• Kolaydan zora sıralı ilerleme: bir ses kalıbı oturmadan sonrakine geçilmiyor
• Her derste kısa tekrar; öğrenilen ses ve hece kalıpları haftalar boyunca yeniden çalışılıyor
• Çocuğun okuyabileceği düzeyde metin; başarısız olacağı uzun metin yerine başarabileceği kısa metin
• Okuma hızının ve hatalarının düzenli kaydı; ilerlemenin aileye sayıyla gösterilmesi

Bu çalışma yavaş ilerliyor ve sabır istiyor; birkaç haftada sıçrama beklemek hem çocuğu hem aileyi yıpratıyor. Bu arada çocuğun ders içeriğinden geri kalmaması için konuları dinleyerek ya da sesli kitapla alması, okuma becerisi gelişirken öğrenmenin durmamasını sağlıyor.

Diskalkulisi olan çocukta matematik dersi neden farklı kurulur?

Diskalkulisi olan çocuğun takıldığı yer işlem değil, işlemin altındaki sayı fikri; bu yüzden ders işlem alıştırmasıyla değil, miktarın ne olduğunu görmekle başlıyor. Böyle bir çocuk 7 ile 4'ün hangisinin büyük olduğunu saymadan söyleyemeyebiliyor, 27 ile 72'yi karıştırabiliyor ya da her toplamayı parmakla baştan sayıyor. Daha çok işlem ödevi bu çocukta yalnızca kaygıyı artırıyor.

Birebir derste çalışma somut materyalle başlıyor, şekle geçiyor, en son sembole varıyor; her basamak oturmadan bir sonrakine geçilmiyor. Çarpım tablosu gibi ezber gerektiren bilgiler ezberle değil, çocuğun bildiği bir şeyden türetme yoluyla kuruluyor: 6×4'ü bilmiyorsa 3×4'ü ikiye katlıyor. Parmakla saymayı yasaklamak yerine, çocuk daha güçlü bir strateji kurdukça kendiliğinden bırakması bekleniyor. Bu branşta ana dersi matematik olan öğretmen çok; seçerken ilkokul matematiğinin temeline inmeye istekli olup olmadığını sor, çünkü sınav odaklı bir matematik dersi bu çocuğa uymuyor.

Yazısı okunmayan çocukta özel ders ne yapar?

Yazısı okunmayan, yazarken çabuk yorulan ya da düşündüğünü kâğıda dökemeyen çocukta özel ders önce sorunun elde mi, harf-ses ilişkisinde mi, yoksa düşünceyi düzenlemede mi olduğunu ayırıyor. Disgrafi denen yazma güçlüğü bu üçünden birinde ya da birkaçında görülebiliyor ve her biri farklı çalışma istiyor.

Öğretmenin baktığı ve çalıştığı yerler:

• Kalemi çok sıkı tutmak, kâğıda bastırmak, birkaç satırdan sonra elinin ağrıması: kalem tutuşu ve kısa yazma süreleriyle başlanıyor
• Harfleri her seferinde farklı yönden ve sırayla yazmak: harf biçimleri aynı hareketle tekrar tekrar çalışılıyor
• Sesli söylediği kelimeyi yazarken harf eksiltmek: söyleyerek yazma ve heceleme çalışması
• Sözlü anlatımı iyi olduğu hâlde yazıda iki cümleyi geçememek: önce anlatma, sonra planlayarak yazma

Yazma güçlüğü çocuğun bildiğini yazılıda göstermesini engelliyorsa okulla konuşmak da işin parçası: sözlü cevap verebilme ya da yazılı sınavda düzenleme gibi önlemler, beceri çalışılırken çocuğun notunun yazısına takılmasını önlüyor.