Yabancılar için Türkçe özel ders öğretmenleri

A1–A2 — temel seviye

• Alfabe, Türkçeye özgü sesler (ı, ö, ü, ç, ş, ğ) ve doğru telaffuz
• Büyük ve küçük ünlü uyumu; ekin kelimeye göre nasıl değiştiği
• İyelik ve hâl ekleri: -im, -i, -e, -de, -den
• Şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman ve olumsuzluk
• Sayılar, saat, tarih; markette, doktorda, ulaşımda geçen diyaloglar

B1–B2 — orta seviye

• Geçmiş zamanın iki biçimi: -dı ile -mış arasındaki fark
• Zarf-fiiller: -ınca, -ken, -ıp, -madan
• Sıfat-fiiller ve ortaç yapıları: -an, -dığı, -acak
• Edilgen ve ettirgen çatı, dolaylı anlatım
• Uzun metin okuma, haber dili, konuşmada akıcılık ve bağlaç kullanımı

C1, akademik Türkçe ve yeterlik sınavı

• Yeterlik sınavının dört bölümü: okuma, dinleme, yazma, konuşma
• Akademik metin okuma, not alma ve özetleme
• Dilekçe, resmi yazışma ve e-posta biçimi
• Sunum yapma, görüş bildirme ve tartışma kalıpları
• Deyimler, atasözleri ve gazete dili

Yabancılar için Türkçe kaç ayda öğrenilir?

Haftada iki birebir derse düzenli devam eden bir yetişkinde A1 düzeyi günlük Türkçe çoğunlukla 2–3 ayda oturuyor; A1'den B1'e, yani kendi başına konuşup yazabilecek düzeye çıkmak 8–12 ay sürüyor. Üniversite kaydı için istenen C1 düzeyine hiç Türkçe bilmeden başlayan bir öğrencide gerçekçi süre bir yıl ve üzeri. Bunlar ortalama; süreyi asıl belirleyen ders sayısı değil, öğrencinin ana dili ve Türkiye'de yaşayıp yaşamadığı.

Ana dili Türkçeye yakın olan öğrenciler (Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan'dan gelenler) temel seviyeyi çok hızlı geçiyor ve iş asıl yazımda zorlaşıyor. Arapça, Farsça veya Rusça konuşan öğrenciler yeni alfabeyi birkaç haftada söküyor ama ek düzeninde uzun süre takılıyor. İngilizce, Fransızca ya da İspanyolca konuşanlar için en zor kısım cümle sırası: yüklemin sona gitmesi ve cümlenin sondan başlayarak çözülmesi alışkanlık istiyor.

• Türkiye'de yaşamak süreyi belirgin biçimde kısaltıyor; ders dışında dile maruz kalmak tek başına ilerletiyor
• Haftada tek ders, arada kalan altı günde unutulanı telafi etmeye gittiği için ilerlemeyi yavaşlatıyor
• Okuma–yazma hedefi olmayan öğrencide konuşma daha hızlı, belge gerektiren hedefte süre uzuyor
• Daha önce yanlış öğrenilmiş kalıpları düzeltmek, sıfırdan öğretmekten uzun sürüyor

Üniversite kaydı için hangi Türkçe belgesi isteniyor?

Türkçe eğitim veren lisans programlarına kayıt için üniversitelerin çoğu C1 düzeyinde Türkçe yeterlik belgesi istiyor; bir kısmı B2 ile şartlı kayıt yapıp öğrenciyi bir yıl Türkçe hazırlık sınıfına alıyor. Belge genellikle üniversitelerin kendi Türkçe öğretim merkezlerinden (TÖMER) ya da Yunus Emre Enstitüsü'nün Türkçe Yeterlik Sınavı'ndan alınıyor. Hangi belgenin ve hangi düzeyin kabul edildiği üniversiteye göre değiştiği için kesin şartı kendi programının kayıt kılavuzundan doğrulamak gerekiyor.

Bu sınavlarda en çok puan kaybedilen bölümler yazma ve konuşma. Okuma ve dinlemeyi kurs ortamında ilerletmek mümkün, ama yazdığı metnin düzeltilmesi ve konuşurken hatasının anında gösterilmesi kalabalık sınıfta sıraya giriyor. Birebir dersin bu iki bölümde işe yaramasının nedeni bu: öğretmen her derste yazılan metni satır satır düzeltebiliyor ve konuşma bölümünü sınav biçiminde prova ettirebiliyor.

Türkçeyi yabancılar için zorlaştıran ne?

Türkçede asıl zorluk kelime ezberinde değil, kelimenin sonuna eklenen eklerin sırasında. Türkçe ekleri belirli bir düzende arka arkaya dizen bir dil: "evlerimizdekiler" kelimesinde ev kökünün üstüne beş ek üst üste biniyor (ev-ler-imiz-de-ki-ler) ve bu eklerin sırası değişemiyor. Öğrenci kelimeleri bildiği hâlde cümle kuramıyorsa sorun çoğunlukla burada.

• Ünlü uyumu: aynı ek, kelimenin son ünlüsüne göre biçim değiştiriyor (evde ama okulda)
• Yüklemin cümlenin sonunda olması; uzun cümlede anlamın en sonda tamamlanması
• -dı ile -mış ayrımı: çoğu dilde karşılığı olmayan, bilginin kaynağını belirten bir ayrım
• Sıfat-fiil ve zarf-fiiller; başka dillerde yan cümleyle kurulan yapının Türkçede ekle kurulması
• Resmi dil ile günlük konuşma arasındaki fark: ders kitabındaki Türkçe ile sokaktaki Türkçenin örtüşmemesi

Öğretmenin öğrencinin ana dilini bilmesi şart değil; belirleyici olan hatayı fark edip kalıplaşmadan düzeltmesi. Başlangıç seviyesinde ortak bir dilin (çoğunlukla İngilizce) bulunması işi kolaylaştırıyor, ama A2'den sonra dersin Türkçe yürütülmesi ilerlemeyi hızlandırıyor.