Türkçe özel ders öğretmenleri

İlkokul (1–4. sınıf)

• Okuma yazmaya geçiş, akıcı okuma ve sesli okuma alışkanlığı
• Okuduğunu anlama: metinde kim, ne zaman, neden sorularını bulma
• Sözcük dağarcığı, eş ve zıt anlam, cümle kurma
• Yazım ve noktalama: büyük harf, nokta, virgül, ayrı–bitişik yazım
• Kısa metin yazma ve ödev takibi

Ortaokul ve LGS

• Sözcükte anlam, deyim ve atasözleri
• Cümlede anlam ve anlatım bozuklukları
• Fiilimsiler, cümlenin ögeleri, fiil çatısı
• Yazım kuralları ve noktalama
• LGS yeni nesil paragraf soruları

TYT Türkçe

• Paragrafta ana düşünce ve yardımcı düşünce
• Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları
• Ses bilgisi ve sözcük türleri
• Cümle bilgisi ve anlatım bozukluğu

İlkokulda Türkçe özel ders ne işe yarar?

İlkokulda Türkçe dersinin işi çoğunlukla dil bilgisi değil, okuduğunu anlama. Bu kademede velinin fark ettiği şey genellikle şu olur: çocuk metni sorunsuz okuyor ama altındaki soruyu yanlış cevaplıyor, ya da matematik probleminde işlemi bildiği hâlde neyin sorulduğunu çıkaramıyor. İkisi de Türkçe sorunudur ve ilkokulda kapatılmazsa ortaokulda paragraf, lisede ise TYT olarak geri gelir.

Birebir derste bu kademede çalışılan şey somut: çocuk metni sesli okur, öğretmen durduğu yeri işaretler, sonra metni birlikte parçalara ayırıp "burada kim var, ne olmuş, neden olmuş" sorularını metnin üstünden gösterir. Sınıfta yirmi beş kişiyle yapılamayan kısım tam olarak burası — çocuğun cevabı nasıl bulduğunu duymadan hatanın nerede olduğu görünmüyor.

• Okuma akıcılığı: heceleyerek okuyan çocuk cümlenin sonuna geldiğinde başını unutuyor; anlama sorununun en sık sebebi bu.
• Soruyu metne bağlayamamak: cevap metinde açıkça yazsa bile çocuk kendi bildiğinden cevap veriyor.
• Sözcük dağarcığı: metinde bilinmeyen üç dört sözcük varsa anlam bütünüyle kayıyor, çocuk da bilmediğini söylemiyor.
• Yazım ve noktalama: büyük harf, nokta ve ayrı–bitişik yazım ilkokulda alışkanlık olarak oturuyor; sonradan düzeltmesi çok daha zor.
• Ödevi tek başına çıkaramamak: yönergeyi okuyup ne isteneceğini anlamak da Türkçe becerisi, çoğu zaman "tembellik" sanılıyor.

İlkokulda ders saatini seçerken okul çıkışı hemen sonrasını değil, çocuğun dinlendiği bir aralığı tercih et. Bu yaş grubunda derse ayrılan sürenin kalitesi süresinden daha belirleyici; kısa ve düzenli seanslar uzun tek dersten daha çok iş görüyor.

LGS Türkçe'de net en çok nerede kaybediliyor?

LGS'de Türkçe 20 soruyla sözel bölümün en büyük testi ve kaybedilen netin çoğu konuyu bilmemekten değil, soruyu yanlış okumaktan geliyor. Yeni nesil sorularda metin uzun, soru kökü ise çoğu zaman tek bir kelimeyle yön değiştiriyor. Birebir derste en sık görülen kopma noktaları şunlar:

• Soru kökünü metinden önce okumamak: uzun metni amaçsız okuyan öğrenci soruyu görünce baştan okumak zorunda kalıyor ve sözel bölümün 75 dakikası yetmiyor.
• "Hangisi söylenemez" kalıbını atlamak: olumsuz soru kökü fark edilmediğinde öğrenci doğru bildiği bilgiyi işaretleyip net kaybediyor.
• Fiilimsiyi ezberden tanımaya çalışmak: -an, -ası, -mez gibi ekler listeden ezberlendiğinde cümlede fiilimsi olmayan yapılar da fiilimsi sanılıyor; ekin cümlede ne iş yaptığına bakmak gerekiyor.
• Cümlenin ögelerini yükleme sormadan bulmak: özne ve nesne ayrımı yüklemden sorulmadığında sistematik olarak karışıyor, anlatım bozukluğu soruları da buradan yanlış gidiyor.
• Deyim ve atasözünü bağlamdan koparmak: anlamı ezberlenmiş deyim, paragrafta farklı bir kullanımla çıktığında tanınmıyor.

Bu hataların ortak yanı, öğrencinin kendi çözümüne bakarak fark edememesi: bir şık işaretlendiği için soru çözülmüş görünüyor. Öğretmen yanlış yapılan soruyu öğrenciye sesli çözdürdüğünde yanlış kabulün tam olarak hangi cümlede yapıldığı görünüyor. Bu yüzden LGS Türkçe çalışmasında deneme çözmek kadar denemenin yanlışlarını tek tek konuşmak da derse giriyor.

TYT Türkçe'de paragraf nasıl çalışılır?

TYT Türkçe testi 40 soru ve ağırlığı paragrafta; bu yüzden TYT Türkçe çalışması pratikte bir paragraf çalışmasıdır. Dil bilgisi başlıkları — ses bilgisi, sözcük türleri, cümlenin ögeleri, anlatım bozukluğu — sınırlı sayıda soruyla temsil ediliyor ve konu anlatımıyla kapatılabiliyor; paragraf ise konu anlatımıyla kapanmıyor, çünkü öğrenilecek bir "konu" değil kazanılacak bir okuma alışkanlığı.

İşleyen yöntem şu: her gün az sayıda ama analiz edilen soru. Yirmi soru çözüp cevap anahtarından bakmak ilerletmiyor; beş soru çözüp her yanlışta "ben neye dayanarak bu şıkkı işaretledim, metinde bunu söyleyen cümle var mı" sorusunu cevaplamak ilerletiyor. Birebir derste öğretmenin katkısı tam burada: öğrencinin işaretlediği çeldiricinin neden çeldirici olduğunu metnin kendi cümleleriyle göstermek.

Hız ayrı bir başlık. TYT'de Türkçe testi için ayrılan süre sınırlı ve paragraf sorusu okuma süresi istiyor; süre sorunu yaşayan öğrencide genellikle sorun okuma hızı değil, metni iki üç kez baştan okumak. Soru kökünü ve şıkları önce okumak, metni tek geçişte hedefe bakarak okumak bu tekrarları kaldırıyor.

Türkçe özel derse ne zaman başlanmalı?

Türkçede doğru başlangıç zamanı, anlama sorununun başka bir derste görünmeye başladığı an. Türkçe tek başına bir ders değil, diğer derslerin taşıyıcısı: matematikte problem, fende deney metni, sosyal bilgilerde kaynak okuması hep aynı beceriye bağlı. Bu yüzden "Türkçe notu düşük" beklenmeden, "çocuk ne istendiğini anlamıyor" denildiği anda bakmak gerekiyor.

Pratikte üç dönem öne çıkıyor. İlkokulda okuma akıcılığı 2. sınıfın sonunda hâlâ oturmamışsa; ortaokulda 6 ve 7. sınıfta fiilimsi ve cümlenin ögeleriyle dil bilgisi somuttan soyuta geçerken; lisede ise TYT denemelerinde Türkçe neti belirli bir bantta takılı kaldığında. Son sınıfta geç kalmış öğrencide iyi bir öğretmen bütün dil bilgisini baştan anlatmıyor; paragrafı merkeze alıp dil bilgisini yalnızca yanlış yapılan başlıklarda açıyor, çünkü TYT Türkçe'de soru dağılımı bu iki bölge arasında eşit değil.